Châu Phi – Wikipedia tiếng Việt

  • Tác giả: admin |
  • Cập nhật: 12/05/2022 |
  • Giáo dục |
  • 15 Lượt xem
Hình ảnh của châu Phi chụp từ vệ tinh

Châu Phi hay Phi Châu (l’Afrique, Africa) là châu lục đứng thứ hai trên thế giới về dân số (sau châu Á), thứ ba về diện tích (sau châu Á và châu Mỹ). Với diện tích khoảng 29.661.703 km² (11.452.448 mi²) (chưa bao gồm cả các đảo cận kề) chiếm 19% đất đai của Trái Đất. Với 1.384.087.771 người sinh sống ở 54 quốc gia tính đến 2021, châu Phi chiếm khoảng 17,52% dân số thế giới

Bản đồ thế giới chỉ ra châu Phi về mặt địa lý

Tên gọi trong tiếng Việt của châu Phi bắt nguồn từ tên gọi tiếng Trung “非洲” (âm Hán Việt: Phi châu). Chữ “Phi” 非 trong “Phi châu” 非洲 là gọi tắt c “Phi Lợi Gia” 阿非利加.[1][2] “A Phi Lợi Gia” (阿非利加 – “Ā fēi lì jiā”) là phiên âm tiếng Trung của danh xưng tiếng Bồ Đào Nha “África”.[3]

Từ ” África ” trong tiếng Bồ Đào Nha bắt nguồn từ tên gọi tiếng La-tinh ” Africa “. [ 3 ]

Tên gọi Africa được người châu Âu sử dụng thông qua người La Mã cổ đại, là những người sử dụng tên gọi Africa terra – “vùng đất Afri” (số nhiều, hay “Afer” ở dạng số ít) – để chỉ phần miền bắc của châu lục này, như là tỉnh Africa với thủ đô của nó là Carthage, tương ứng với Tunisia ngày nay.

Nguồn gốc của Afer có thể có từ:

Nhà sử học Leo Africanus (1495-1554) cho là nguồn gốc của từ phrike có nghĩa là “lạnh và sự khiếp sợ” trong tiếng Hy Lạp khi tổ hợp với tiền tố phủ định a-, có nghĩa là vùng đất không có lạnh và sự khủng khiếp. Nhưng sự thay đổi của âm từ ph sang f trong tiếng Hy Lạp có thể chỉ có từ thế kỷ I, vì thế trên thực tế nó khó có thể là nguyên gốc của tên gọi.

Ai Cập đã từng được những người cổ đại coi như là một phần của châu Á, và lần đầu tiên nó được gắn với châu Phi nhờ công của nhà địa lý Ptolemy (85-165) là người đã chấp nhận Alexandria như là kinh tuyến gốc và coi kênh đào Suez và Hồng Hải như là ranh giới giữa châu Á và châu Phi. Khi người châu Âu có thể hiểu ra quy mô thực sự của châu lục này thì ý tưởng về Africa cũng đã được mở rộng cùng với hiểu biết của họ.

Châu Phi là phần nhiều nhất trong số 3 phần nổi trên mặt nước ở phía nam của mặt phẳng Trái Đất. Nó gồm có khu vực bao quanh một diện tích quy hoạnh khoảng chừng 30.221.532 km² ( 11.668.599 mi² ) tính cả những hòn đảo. Đại bộ phận diện tích quy hoạnh nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam nên có khí hậu nóng quanh năm .Bị Địa Trung Hải ngăn cách với châu Âu, đại lục này nối tiếp với châu Á về phía tận cùng hướng đông bắc bằng eo đất Suez ( bị cắt ngang bởi kênh đào Suez ) có bề rộng 130 km ( 80 dặm ). Về mặt địa lý thì bán đảo Sinai của Ai Cập nằm về phía đông kênh đào Suez ( thường thì cũng được coi như là thuộc châu Phi ). Từ điểm xa nhất về phía bắc là Ras ben Sakka ở Tunisia, nằm về phía tây mũi Blanc, ở vĩ độ 37 ° 21 ‘ bắc, tới điểm xa nhất về phía nam là mũi Agulhas ở Nam Phi, 34 ° 51 ′ 15 ″ nam, có khoảng cách khoảng chừng 8.000 km ( 5.000 dặm ) ; từ Cabo Verde, 17 ° 33 ′ 22 ″ tây, tức điểm xa nhất về phía tây tới Ras Hafun ở Somalia, 51 ° 27 ′ 52 ″ đông, có khoảng cách giao động 7.400 km ( 4.600 dặm ). Độ dài của bờ biển là 26.000 km ( 16.100 dặm ). Sự thiếu vắng những chỗ lõm sâu dọc theo bờ biển được so sánh biểu lộ theo thực tiễn bằng tầm cỡ châu Âu, nơi có diện tích quy hoạnh chỉ 9.700.000 km² ( 3.760.000 ml2 ) nhưng lại có đường bờ biển tới 32.000 km ( 19.800 dặm ) .Các đường cấu trúc chính của lục địa này được biểu lộ theo cả hai hướng tây-đông ( tối thiểu là ở phần bán cầu bắc ) của những phần nằm về phía bắc nhiều hơn và hướng bắc-nam ở những bán đảo miền nam. châu Phi vì vậy hoàn toàn có thể coi là tổng hợp của hai phần vuông góc với nhau, phần phía bắc chạy theo hướng từ đông sang tây, phần phía nam chạy theo hướng bắc-nam .
Địa hình châu Phi khá đơn thuần. Có thể coi hàng loạt lục địa là một khối cao nguyên khổng lồ, cao trung bình 750 m ; trên đó hầu hết là những sơn nguyên xen những bồn địa thấp. Phần đông của lục địa được nâng lên mạnh, nền đá bị nứt vỡ và đổ sụp, tạo thành nhiều thung lũng sâu, nhiều hồ hẹp và dài. châu Phi có rất ít núi cao và đồng bằng thấp .
Châu Phi có nguồn tài nguyên đa dạng chủng loại, là lục địa đang nắm giữ 90 % lượng Cobalt, 90 % Platin, 50 % Vàng, 98 % Crom, 70 % Tantan [ 4 ], 64 % Mangan và một phần ba lượng Urani của quốc tế. Cộng hòa Dân chủ Congo có 70 % lượng Coltan của quốc tế. Guinea là vương quốc xuất khẩu Bô xít lớn nhất quốc tế. Ngoài ra, còn có dầu mỏ và khí đốt .

Khí hậu Châu Phi là một loạt các kiểu khí hậu như khí hậu xích đạo, nhiệt đới ẩm ướt, nhiệt đới gió mùa, khí hậu nửa khô hạn (bán hoang mạc và thảo nguyên), khí hậu hoang mạc (siêu khô hạn và khô hạn), và khí hậu cận nhiệt đới cao nguyên. Khí hậu ôn đới rất hiếm trên khắp lục địa ngoại trừ ở độ cao rất cao và dọc theo các vùng rìa. Trên thực tế, khí hậu của châu Phi thay đổi nhiều hơn bởi lượng mưa hơn là nhiệt độ, luôn ở mức cao. Các sa mạc châu Phi là nơi nắng nhất và khô nhất của lục địa, do sự hiện diện phổ biến của sườn núi cận nhiệt đớivới các khối khí khô, nóng, lún. Châu Phi nắm giữ nhiều kỷ lục liên quan đến nhiệt: lục địa có khu vực mở rộng nóng nhất quanh năm, các khu vực có khí hậu mùa hè nóng nhất, thời gian nắng cao nhất, v.v.

Do vị trí của châu Phi trên những vĩ độ xích đạo và cận nhiệt đới ở cả bán cầu bắc và bán cầu nam, nên hoàn toàn có thể tìm thấy một số ít kiểu khí hậu khác nhau ở bên trong nó. Lục địa này hầu hết nằm trong đới liên nhiệt đới gió mùa giữa chí tuyến và chí tuyến, do đó có tỷ lệ ẩm khá mê hoặc. Cường độ mưa luôn cao và là lục địa nóng. Khí hậu ấm và nóng thông dụng trên khắp châu Phi, nhưng phần đông là phần phía bắc được lưu lại bởi sự khô cằn và nhiệt độ cao. Chỉ có rìa cực bắc và cực nam của lục địa là có khí hậu Địa Trung Hải. Đường xích đạo chạy qua giữa châu Phi, cũng như chí tuyến và chí tuyến, làm cho châu Phi trở thành lục địa nhiệt đới nhất .Khí hậu vốn đã khô nóng trải dài ở đường xích đạo khiến nó trở thành lục địa dễ bị tổn thương nhất do đổi khác khí hậu .
Bản đồ Châu Phi chỉ ra những vùng thuộc địa của các nước châu Âu tại châu lục này vào đầu Thế chiến I

Châu Phi tiền thuộc địa[sửa|sửa mã nguồn]

Châu Phi được coi là cái nôi của loài người. Khoảng năm 3300 TCN, nhà nước Ai Cập cổ đại đã sinh ra và tăng trưởng, nó đã sống sót với những mức độ tác động ảnh hưởng khác nhau cho đến khoảng chừng năm 343 TCN. Các nền văn minh khác gồm có Ethiopia, vương quốc Nubia, những vương quốc Sahel Ghana, Mali và Songhai và Đại Zimbabwe .Năm 1482, người Bồ Đào Nha đã thiết lập trạm thương mại tiên phong ( trong số nhiều trạm như thế ) dọc theo bờ biển Guinée ở Elmina. Sự phát hiện ra châu Mỹ năm 1492 đã tạo ra sự tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ trong kinh doanh nô lệ .Nhưng cùng vào thời gian này thì chính sách nông nô đã đi vào quá trình kết thúc ở châu Âu và trong đầu thế kỷ XIX, những lực lượng thực dân châu Âu đã tiến hành sự ” tranh giành châu Phi ” vô cùng kinh khủng và đã chiếm đóng nhiều vùng đất của lục địa này làm thuộc địa, chỉ để sót lại 2 vương quốc độc lập là Liberia – vương quốc của cựu nô lệ da đen và Ethiopia. Sự chiếm đóng này còn tiếp nối cho đến tận sau khi kết thúc Chiến tranh quốc tế thứ hai, khi những nước thuộc địa từ từ giành được độc lập .

Châu Phi thuộc địa[sửa|sửa mã nguồn]

Chủ nghĩa thực dân đã tạo ra những hậu quả gây mất không thay đổi trên toàn bộ những điều mà những bộ tộc châu Phi ngày này còn cảm nhận được trong mạng lưới hệ thống chính trị của châu Phi. Trước khi có tác động ảnh hưởng của người châu Âu thì những ranh giới vương quốc đã không phải là những điều đáng chăm sóc nhất, trong đó người Phi châu nói chung theo những thực tiễn trong những vùng khác của quốc tế, ví dụ điển hình như ở bán đảo Ả Rập, mà ở đó chủ quyền lãnh thổ của những nhóm dân cư là trùng khít với khu vực có tác động ảnh hưởng về quân sự chiến lược và thương mại của họ. Sự cố tình của người châu Âu trong việc vạch ra những ranh giới xung quanh những chủ quyền lãnh thổ để chia tách họ ra khỏi những quyền lực tối cao khác tại thuộc địa thường thì có ảnh hưởng tác động tới việc chia cắt những nhóm dân cư hay chính trị liền kề hoặc bắt những quân địch truyền thống cuội nguồn phải sống cạnh nhau mà không có khu vực đệm giữa họ. Ví dụ, sông Congo, mặc dầu nó có vẻ như là ranh giới địa lý tự nhiên, đã có những nhóm sắc tộc sống trên hai bờ sông san sẻ cùng một ngôn từ và văn hóa truyền thống hay những điều gì đó tựa như. Sự phân loại đất đai giữa Bỉ và Pháp dọc theo con sông này đã cô lập những nhóm sắc tộc này khỏi nhau. Những người sống ở khu vực Sahara hay Hạ Sahara là những người kinh doanh xuyên lục địa này trong nhiều thế kỷ, thường thì hay vượt qua những ” biên giới ” mà thường thì chỉ sống sót trên những map của người châu Âu .Trong những vương quốc có dân cư là người châu Âu chính gốc như Rhodesia ( Zambia và Zimbabwe ngày này ) và Cộng hòa Nam Phi, những mạng lưới hệ thống công dân hạng hai thường thì được lập ra để bảo vệ cho quyền lực tối cao chính trị của người gốc Âu vượt qua hạn chế về số lượng của họ ( nếu tính theo đại trà phổ thông đầu phiếu ). Tuy nhiên, những đường vạch ra thường thì không biểu lộ đúng chuẩn những ranh giới về chủng tộc. Tại Liberia, những công dân là hậu duệ của nô lệ Mỹ đã thống trị những mạng lưới hệ thống chính trị trên 100 năm, làm cho những cựu nô lệ và người địa phương trong khu vực cân đối tương đối về quyền lập pháp mặc dầu thực tiễn là những cựu nô lệ này chỉ chiếm khoảng chừng 10 % dân số nói chung. Ý tưởng kỳ quặc cho mạng lưới hệ thống này là của Thượng viện Hoa Kỳ, nó làm cân đối quyền lực tối cao của những khu vực dân tự do và nô lệ một cách buồn cười mặc dầu dân số của dân tự do địa phương là nhiều hơn .

Những người châu Âu thông thường thay đổi cán cân quyền lực, tạo ra các sự phân chia dân tộc mà trước đó đã không tồn tại, và tạo ra sự phân chia văn hóa gây hại cho những người dân sống trong khu vực họ kiểm soát được. Ví dụ, trong khu vực ngày nay là Rwanda và Burundi, hai sắc tộc Hutu và Tutsi đã bị trộn lẫn trong một nền văn hóa trong thời gian những kẻ thực dân người Bỉ kiểm soát khu vực này trong thế kỷ XIX. Không còn sự phân chia sắc tộc do sự hòa trộn, hôn nhân lai tạp và sự hòa trộn của các tục lệ văn hóa trong hàng thế kỷ đã xóa bỏ các dấu hiệu đáng kể để phân biệt về văn hóa, người Bỉ thực hiện chính sách phân loại theo sắc tộc trong thời gian kiểm soát khu vực này, do sự phân loại và các triết lý dựa theo sắc tộc đã là những điều không đổi trong văn hóa châu Âu trong thời gian đó. Thuật ngữ Hutu nguyên thủy nói tới các bộ tộc nói tiếng Bantu sinh sống bằng nông nghiệp đã di cư từ phía tây tới Rwandan và Burundi ngày nay, và thuật ngữ Tutsi là nói tới các bộ tộc sinh sống bằng chăn nuôi bò từ miền đông bắc tới khu vực này muộn hơn. Các thuật ngữ đối với người bản xứ cuối cùng đã được dùng để chỉ đẳng cấp kinh tế của một người. Các cá nhân sở hữu từ 10 con bò hoặc nhiều hơn được coi là người Tutsi, và những người sở hữu ít hơn thì bị coi là người Hutu, không phụ thuộc vào lịch sử tổ tiên. Điều này không phải là ranh giới chính xác nhưng nó là quy luật chung cho cách gọi, vì thế một người có thể chuyển từ người Hutu sang thành người Tutsi hay ngược lại.

Người Bỉ đã đưa vào mạng lưới hệ thống phân biệt chủng tộc. Những cá thể nào có nhiều đặc trưng giống người châu Âu khi nhìn – da sáng màu, to lớn, mũi hẹp v.v. – được giao cho quyền lực tối cao trong số những người dân thuộc địa. Người Bỉ xác lập những đặc trưng này là lý tưởng hơn cả ở người Hamit, người Hamit theo đó là gần giống với người châu Âu và thuộc về nhóm người có quan hệ gần với người Tutsi theo trực hệ. Họ đã triển khai chủ trương làm thẻ căn cước dựa trên triết lý này. Những người gần giống với quy mô lý tưởng này được coi là người Tutsi còn những người còn lại là người Hutu .
Châu Phi là lục địa có người sinh sống nghèo nàn nhất quốc tế, và sự bần hàn này về trung bình là tăng lên so với 25 năm trước .Báo cáo tăng trưởng con người [ 5 ] của Liên hiệp quốc năm 2003 ( về 175 vương quốc ) đã cho thấy những vị trí từ 151 ( Gambia ) tới 175 ( Sierra Leone ) đã trọn vẹn thuộc về những nước châu Phi .Tại châu Phi, thực trạng đã và đang trong quá trình chuyển tiếp không không thay đổi từ chủ nghĩa thực dân sang tiến trình mới thuộc thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh, sự ngày càng tăng của tham nhũng và chính sách chuyên quyền là những yếu tố chính để lý giải nền kinh tế tài chính yếu kém. Việc Trung Quốc và lúc bấy giờ là cả Ấn Độ có sự tăng trưởng nhanh gọn, hay những nước Nam Mỹ có sự tăng trưởng vừa phải đã nâng mức sống của hàng triệu người thì châu Phi đã bị đình đốn, thậm chí còn thụt lùi trong thương mại, góp vốn đầu tư và thu nhập trên đầu người. Sự nghèo nàn này có ảnh hưởng tác động to lớn, gồm có tuổi thọ trung bình thấp, đấm đá bạo lực và sự mất không thay đổi – những yếu tố bện vào nhau và có tương quan với sự nghèo khó của lục địa. Trong nhiều thập niên một loạt những giải pháp đã được đưa ra và nhiều trong số đó đã được thực thi, nhưng chưa có giải pháp nào thu được sự thành công xuất sắc đáng kể .Một phần của yếu tố là sự viện trợ của quốc tế nói chung được sử dụng để khuyến khích trồng những loại cây công nghiệp như bông, cacao và cafe trong những khu vực của nền nông nghiệp tự cung tự túc tự cấp. Tuy nhiên, cũng vào thời hạn này thì những nước công nghiệp lại theo đuổi chủ trương nhằm mục đích hạ giá những mẫu sản phẩm từ những loại cây này. Ví dụ, giá tiền thực sự của bông trồng ở Tây Phi là nhỏ hơn khoảng chừng một nửa giá tiền của bông trồng tại Mỹ nhờ giá nhân công rẻ mạt. Tuy nhiên, bông của Mỹ được bán ra với giá thấp hơn bông châu Phi do việc trồng bông ở Mỹ được trợ cấp rất nhiều. Kết quả là Ngân sách chi tiêu của những mẫu sản phẩm này lúc bấy giờ chỉ giao động với giá của thập niên 1960 .Châu Phi cũng phải hứng chịu sự chảy vốn liên tục. Nói chung, thu nhập đến với những nước châu Phi lại nhanh gọn ra đi, hoặc là do những gia tài được bán ra đều là chiếm hữu của ngoại bang ( dầu mỏ là một ví dụ nổi bật ) và tiền thu về lại được chuyển cho những chủ quốc tế, hoặc là những khoản tiền đó phải sử dụng để thanh toán giao dịch những khoản vay của những nước công nghiệp hay Ngân hàng quốc tế ( WB ). Người ta ước tính rằng châu Phi hoàn toàn có thể giảm sự phụ thuộc vào vào viện trợ của quốc tế một cách đáng kể nếu mọi doanh thu thu được tại những nước châu Phi được tái đầu tư vào khu vực trong tối thiểu 12 tháng .Botswana, trước kia là một trong những vương quốc nghèo của châu Phi mà không đi theo những sự trấn áp do Ngân hàng quốc tế ( WB ) hay Quỹ Tiền tệ Quốc tế ( IMF ) đề xuất kiến nghị, là một trong những ngoại lệ so với quy luật chung của sự đình đốn nền kinh tế tài chính châu Phi, và đã thu được sự tăng trưởng vững chãi trong những năm gần đây mặc dầu họ không có cả góp vốn đầu tư quốc tế, tự do luân chuyển vốn hay tự do hóa thương mại .Nước thành công xuất sắc kinh tế tài chính nhiều nhất là Cộng hòa Nam Phi, đây là một vương quốc tăng trưởng về công nghiệp và kinh tế tài chính như bất kể nước công nghiệp châu Âu hay Bắc Mỹ nào, nước này còn có kinh doanh thị trường chứng khoán riêng rất triển khai xong. Nam Phi đạt được điều này một phần là nhờ sự giàu sang đáng kinh ngạc về những nguồn tài nguyên vạn vật thiên nhiên, nước này là nước đứng vị trí số 1 quốc tế về sản xuất vàng và kim cương .Nigeria nằm trên một trong những nguồn dầu mỏ lớn nhất đã được công nhận trên quốc tế và cũng là nước có dân số lớn nhất trong số những vương quốc châu Phi, cũng là một vương quốc tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên, phần nhiều ngành công nghiệp dầu mỏ thuộc chiếm hữu của quốc tế, và trong ngành này thì sự tham nhũng là lan tràn, ngay ở Lever vương quốc, vì vậy rất ít tiền thu được từ dầu mỏ còn lại trong nước, và số tiền đó chỉ đến với một Phần Trăm rất ít của dân số .
Dân cư châu Phi hoàn toàn có thể nhóm một cách thuận tiện theo khu vực mà họ sinh sống ở phía bắc hay phía nam của sa mạc Sahara ; những nhóm này được gọi là người Bắc Phi và người Phi hạ Sahara một cách tương ứng. Người Ả Rập-Berber nói tiếng Ả Rập chi phối khu vực Bắc Phi, trong khi khu vực châu Phi hạ Sahara được chi phối bởi một lượng lớn dân cư tạp nham, nói chung được nhóm cùng nhau như là ‘ người da đen ‘ do nước da sẫm màu của họ. Ở đây có một sự phong phú về những loại hình dáng khung hình trong số những người Phi hạ Sahara — giao động từ người Masai và Tutsi, được biết đến nhờ vóc người to lớn của họ, tới người Pygmy, là những người có tầm vóc nhỏ nhất quốc tế .Ngoài những nhóm người gốc sông Nin ở miền nam Sudan, một số ít nhóm người gốc sông Nil có ở Ethiopia, và những tộc người Phi thiểu số Bantu ở Somalia, người Phi từ những phần đông bắc của lục địa này nói chung có hình dáng bên ngoài khác với những người này ở những khu vực khác. Những người nói tiếng Bantu là hầu hết ở miền nam, TT và đông châu Phi ; nhưng cũng có vài nhóm người gốc sông Nil ở Đông Phi, và chỉ còn rất ít người Khoisan ( ‘ San ‘ hay ‘ Busmmen ‘ ) và Pygmy địa phương ở miền nam và trung châu Phi .

Người Phi nói tiếng Bantu cũng chiếm ưu thế ở Gabon và Guinea Xích đạo, cũng như có sinh sống ở miền nam của hai nước Cameroon và Somalia. Tại sa mạc Kalahari ở miền nam châu Phi, những người được gọi là Bushmen (“San”, có quan hệ gần với người “Hottentot”, nhưng khác biệt rõ) đã sống ở đó lâu đời. Người San về mặt bề ngoài là khác biệt với những người châu Phi khác và là dân bản địa ở miền nam châu Phi. “Pygmy” là người bản địa của miền trung châu Phi.

Người Phi ở Bắc Phi, hầu hết là Ả Rập-Berber, là những người Ả Rập đã đến đây từ thế kỷ VII và đồng điệu với người Berber địa phương. Người Phoenicia ( Semit ), và người Hy Lạp và người La Mã cổ đại từ châu Âu cũng đã định cư ở Bắc Phi. Người Berber là thiểu số đáng kể ở Maroc và Algérie cũng như xuất hiện ở Tunisia và Libya. Người Tuareg và những dân tộc bản địa khác ( thường là dân du mục ) là những người sinh sống hầu hết của phần bên trong Sahara ở Bắc Phi. Người Nubia da đen cũng đã từng tăng trưởng nền văn minh của mình ở Bắc Phi thời cổ đại .Một số nhóm người Ethiopia và Eritrea ( tựa như như Amhara và Tigray, gọi chung là người ” Habesha ” ) có tổ tiên là người Semit ( Sabaea ). Người Somali là những người có nguồn gốc từ những cao nguyên ở Ethiopia, nhưng phần nhiều những bộ tộc Somali cũng có tổ tiên là người gốc Ả Rập. Sudan và Mauritanie được phân loại giữa phần nhiều người gốc Ả Rập ở phía bắc và người Phi da đen ở phía nam ( mặc dầu nhiều người gốc ” Ả Rập ” ở Sudan có tổ tiên rõ ràng là người châu Phi, và họ khác rất nhiều so với người gốc Ả Rập ở Iraq hay Algérie ). Một số khu vực ở Đông Phi, đơn cử là ở hòn đảo Zanzibar và hòn đảo Lamu của Kenya, có những người dân và thương nhân gốc Ả Rập và Hồi giáo châu Á sinh sống từ thời Trung Cổ .

Bắt đầu từ thế kỷ XVI, người châu Âu như Bồ Đào Nha và Hà Lan bắt đầu thiết lập các điểm thương mại và pháo đài dọc theo bờ biển tây và nam châu Phi. Cuối cùng thì một lượng lớn người Hà Lan, cùng với người Pháp Huguenot và người Đức đã định cư lại tại khu vực gọi là Cộng hòa Nam Phi ngày nay. Hậu duệ của họ, người Phi da trắng (Afrikaan), là nhóm dân da trắng lớn nhất ở Nam Phi ngày nay. Trong thế kỷ XIX, giai đoạn thứ hai của quá trình thuộc địa hóa đã đem một lượng lớn người Pháp và người Anh tới định cư ở châu Phi. Người Pháp sống chủ yếu ở Algérie, còn một lượng nhỏ khác sống ở các khu vực khác thuộc Bắc và Tây Phi. Người Anh định cư ở Nam Phi cũng như ở Rhodesia thuộc địa và ở các vùng cao nguyên của Kenya ngày nay. Một lượng nhỏ binh lính, thương nhân và viên chức gốc Âu cũng sinh sống ở các trung tâm hành chính như Nairobi và Dakar. Sự tan rã của các thuộc địa trong thập niên 1960 thường tạo ra sự di cư hàng loạt các hậu duệ gốc Âu ra khỏi châu Phi—đặc biệt là ở Algérie, Kenya và Rhodesia (nay là Zimbabwe). Tuy nhiên, ở Nam Phi thì người da trắng thiểu số (10% dân số) vẫn ở lại rất nhiều tại nước này kể cả sau khi sự cai trị của người da trắng chấm dứt năm 1994. Nam Phi cũng có cộng đồng người hỗn hợp về chủng tộc (người da màu).

Sự thực dân hóa của người châu Âu cũng đem tới đây nhiều nhóm người châu Á, đơn cử là những người từ tiểu lục địa Ấn Độ tới những thuộc địa của Anh. Các hội đồng lớn người Ấn Độ có ở Nam Phi và những nhóm nhỏ hơn có ở Kenya và Tanzania cũng như ở một vài nước thuộc nam và đông châu Phi. Một hội đồng khá lớn người Ấn Độ ở Uganda đã bị nhà độc tài Idi Amin trục xuất năm 1972, mặc dầu nhiều người kể từ đó đã quay trở lại .

Bài chính: Các ngôn ngữ châu Phi

Theo hầu hết những ước tính thì châu Phi có trên cả ngàn ngôn từ. Có 4 ngữ hệ chính có nguồn gốc địa phương ở châu Phi .
Các ngôn từ châu Âu cũng có một số ít tác động ảnh hưởng đáng kể ; tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tây Ban Nha là những ngôn từ chính thức tại 1 số ít nước do tác dụng của quy trình thực dân hóa. Tại Cộng hòa Nam Phi, nơi có một lượng đáng kể người gốc châu Âu sinh sống, thì tiếng Anh và tiếng Afrikaan là ngôn từ địa phương của một bộ phận đáng kể dân chúng .
Thay vì có một nền văn hóa truyền thống, châu Phi có một lượng lớn những nền văn hóa truyền thống pha tạp lẫn nhau. Sự độc lạ thường thì rõ nhất là giữa châu Phi hạ Sahara và những nước còn lại ở phía bắc từ Ai Cập tới Maroc, những nước này thường tự gắn họ với văn hóa truyền thống Ả Rập. Trong sự so sánh này thì những vương quốc về phía nam sa mạc Sahara được coi là có nhiều nền văn hóa truyền thống, đơn cử là những nền văn hóa truyền thống trong nhóm ngôn từ Bantu .Sự phân loại còn hoàn toàn có thể thực thi bằng cách chia châu Phi nói tiếng Pháp với phần còn lại của châu Phi, đơn cử là những cựu thuộc địa của Anh ở miền nam và miền đông châu Phi. Một cách phân loại có khuyết điểm khác nữa là sự phân loại thành những người Phi theo lối sống truyền thống cuội nguồn với những người có lối sống trọn vẹn văn minh. Những ” người truyền thống lịch sử ” đôi lúc lại được chia ra thành những người nuôi gia súc và những người làm nông nghiệp .Nghệ thuật châu Phi phản ánh tính phong phú của nền văn hóa truyền thống châu Phi. Nghệ thuật có tuổi cao nhất còn sống sót ở châu Phi là những bức chạm khác 6000 năm tuổi tìm thấy ở Niger, trong khi Đại kim tự tháp Giza ở Ai Cập là tổng hợp kiến trúc cao nhất quốc tế trong khoảng chừng 4000 năm cho đến khi người ta kiến thiết xây dựng tháp Eiffel. Tổ hợp những nhà thời thánh xây bằng đá ở Lalibela, Ethiopia, trong đó Nhà thờ St. George là đại diện thay mặt, được coi là một kỳ công khác của ngành khu công trình .Âm nhạc châu Phi là một trong những dạng nghệ thuật và thẩm mỹ năng động nhất. Ai Cập đã có một lịch sử vẻ vang truyền kiếp gắn liền với sự TT văn hóa truyền thống của quốc tế Ả Rập, trong khi những giai điệu âm nhạc của châu Phi hạ Sahara, đơn cử là của Tây Phi, đã được truyền thông qua kinh doanh nô lệ xuyên Đại Tây Dương thành những loại nhạc blues, jazz, reggae, rap và rock and roll tân tiến. Âm nhạc tân tiến của lục địa này gồm có những bài hát hợp xướng tổng hợp cao của miền nam châu Phi và những điệu nhảy soukous, chi phối bởi âm nhạc của Cộng hòa Dân chủ Congo. Sự tăng trưởng gần đây trong thế kỷ XXI là sự nổi lên của hip hop châu Phi, đơn cử là dạng ở Sénégal là trộn lẫn với mbalax truyền thống cuội nguồn. Gần đây ở Nam Phi, một dạng âm nhạc tương quan tới nhạc house ( thể loại nhạc sử dụng những thiết bị âm nhạc điện tử – là sự phối trộn của disco và pop, tên gọi có từ câu lạc bộ Warehouse ở Mỹ ) được biết dưới tên gọi kwaito đã được tăng trưởng, mặc dầu nước này là quê nhà của những dạng nhạc jazz Nam Phi, trong khi âm nhạc của người Afrikaan là trọn vẹn độc lạ và hầu hết là âm nhạc Boere truyền thống cuội nguồn và những dạng của âm nhạc dân tộc bản địa hay Rock .
Người Phi châu theo nhiều loại tôn giáo, với Kitô giáo và Hồi giáo là phổ cập nhất. Khoảng 40 % dân số châu Phi là người theo Kitô giáo và 40 % theo Hồi giáo. Khoảng 20 % còn lại đa phần theo những tôn giáo châu Phi địa phương. Một lượng nhỏ người Phi cũng theo những tín ngưỡng của Do Thái giáo, ví dụ điển hình như những bộ lạc Beta Israel và Lemba .Các tôn giáo châu Phi địa phương có khuynh hướng tiến hóa quanh thuyết vật linh và tục thờ cúng tổ tiên. Tư tưởng chung của những mạng lưới hệ thống tín ngưỡng truyền thống lịch sử là sự phân loại quốc tế tâm linh thành ” có ích ” và ” có hại “. Thế giới tâm linh có ích thường thì được cho là gồm có linh hồn tổ tiên giúp sức cho con cháu của họ hay những thần linh có sức mạnh để bảo vệ hàng loạt hội đồng tránh khỏi những thảm họa tự nhiên hoặc sự tiến công của quân địch ; trong khi đó quốc tế tâm linh có hại gồm có linh hồn của những nạn nhân bị sát hại – là những người được chôn cất mà không có những nghi thức mai táng đúng cách và những loại ma quỷ mà những ông đồng, bà cốt sử dụng để tạo ra bệnh tật cho quân địch của họ. Trong khi ảnh hưởng tác động của những dạng nghi lễ thờ cúng nguyên thủy này vẫn còn tiếp nối và có ảnh hưởng tác động thâm thúy thì những mạng lưới hệ thống tín ngưỡng đó cũng tiến hóa nhờ sự tiếp xúc với những loại tôn giáo khác .Sự hình thành của vương quốc cổ đại ở Ai Cập trong thiên niên kỷ 3 TCN đã ghi lại tổng hợp tín ngưỡng tôn giáo tiên phong được biết trên lục địa này. Vào khoảng chừng thế kỷ IX TCN, Carthage ( ngày này là Tunisia ) đã được người Phoenicia xây dựng, và trở thành TT ngoài hành tinh lớn của quốc tế cổ đại, trong đó những thần thánh từ Ai Cập, La Mã cổ đại và nhà nước-thành phố Etruscan đã được thờ cúng .Nhà thờ của Chính thống giáo Ethiopia có niên biểu chính thức từ thế kỷ IV, và do đó là một trong những nhà thời thánh tiên phong của Kitô giáo đã được thiết kế xây dựng ở một nơi nào đó. Ở quá trình đầu thì đặc thù chính thống của Kitô giáo đã có ảnh hưởng tác động tới những vùng là Sudan ngày này và những khu vực lân cận khác ; tuy nhiên sau sự phổ cập của Hồi giáo thì sự tăng trưởng của Kitô giáo đã bị chậm lại và bị hạn chế chỉ ở những vùng cao nguyên .Hồi giáo vào châu Phi khi người theo đạo này lấn chiếm Bắc Phi vào khoảng chừng giữa những năm từ 640 tới 710, mở màn từ Ai Cập. Họ đã xây dựng ra Mogadishu, Melinde, Mombasa, Kilwa và Sofala, tiếp theo là việc kinh doanh theo đường thủy dọc theo bờ biển Đông Phi và thông dụng xuyên qua sa mạc Sahara tới phần châu Phi trong nước – theo con đường thương mại của người Hồi giáo. Người Hồi giáo cũng là những người châu Á sau đó định cư ở những vùng châu Phi là thuộc địa của Anh .

  • Nhiều người Phi đã chuyển sang theo dạng châu Âu của Kitô giáo trong thời kỳ thuộc địa. Trong những thập niên cuối của thế kỷ XX các giáo phái khác nhau của Kitô giáo đã phát triển nhanh. Một số các giáo chủ người Phi của Giáo hội Công giáo La Mã đã được nói đến như là các ứng viên cho chức vụ Giáo hoàng. Những người theo Kitô giáo ở châu Phi dường như là bảo thủ hơn so với những người đồng tôn giáo ở phần lớn các nước công nghiệp, điều này gần đây dẫn tới những rạn nứt trong các giáo phái, chẳng hạn như giữa Anh giáo và Phong trào Giám lý.

Bản đồ chính trị châu Phi

Các vương quốc độc lập[sửa|sửa mã nguồn]

Đông Phi

  •  Burundi (đôi khi được coi là một phần của khu vực Trung Phi)
  •  Kenya
  •  Mozambique (đôi khi được coi là một phần của khu vực Nam Phi)
  •  Rwanda (đôi khi được coi là một phần của khu vực Trung Phi)
  •  Tanzania
  •  Uganda

Đông Bắc Phi (sừng châu Phi)

Trung Phi

Bắc Phi

Bản đồ tự nhiên châu Phi

  •  Algérie
  •  Ai Cập (bao gồm cả phần lãnh thổ ở châu Á)
  •  Libya
  •  Maroc
  •  Mauritanie (đôi khi được coi là một phần của khu vực Tây Phi)
  •  Tunisia

Nam Phi

  •  Angola (đôi khi được coi là một phần của khu vực Trung Phi)
  •  Botswana
  •  Lesotho
  •  Malawi
  •  Mozambique (đôi khi được coi là một phần của khu vực Đông Phi)
  •  Namibia
  •  Cộng hòa Nam Phi
  •  Eswatini (tên cũ là Swaziland)
  •  Zambia (đôi khi được coi là một phần của khu vực Trung Phi)
  •  Zimbabwe

Tây Phi

Các quốc gia châu Phi quần đảo

Các chủ quyền lãnh thổ ngoại vi[sửa|sửa mã nguồn]

Tên những nước thuộc Châu Phi theo vần Anphabet[sửa|sửa mã nguồn]

Lãnh thổ đang tranh cãi[sửa|sửa mã nguồn]

  •  Tây Sahara (Maroc đòi chủ quyền)

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Tin tức

Thư mục

Các nguồn nghiên cứu châu Phi

Chính trị

Ảnh và thông tin

  • Jungle Photos Jungle Photos Africa cung cấp các hình ảnh và thông tin về một số nước vùng hạ Sahara.

Source: https://tbtvn.org
Category: Giáo dục